Repetytorium maturzysty biologia

Matura z biologii

poziom podstawowy

poziom rozszerzony

Matura 2010

KUP TERAZ Repetytorium maturzysty biologia

• cały materiał do matury
• rysunki, schematy, tabele
• indeks ważnych pojęć

Repetytorium maturzysty biologia może służyć do przygotowania do matury na obu poziomach rozszerzonym i podstawowym oraz do codziennej nauki. Czytelnik znajdzie tutaj zagadnienia z programów nauczania i standardów maturalnych. Wiedza została przekazana w sposób ciekawy, zrozumiały i kompetentny, w przyjaznej formie tabel, zestawień i punktów. To pozycja dla wszystkich, którzy chcą szybko odnaleźć, powtórzyć, usystematyzować potrzebne wiadomości. Polecamy nie tylko maturzystom.

Spis treści

Wstęp

Drogi Maturzysto!

Biochemia czyli chemia życia

Metody określania składu chemicznego organizmów

Makroelementy i pierwiastki biogenne

Mikro- i ultraelementy

Tlenek wodoru czyli woda

Właściwości wody i ich znaczenie dla życia

Związki organiczne, ich występowanie i rola biologiczna

Cukry

Lipidy (tłuszczowce)

Białka i ich monomery

Kwasy nukleinowe

Metody wykrywania związków organicznych

Skutki niedoboru makro- i mikroelementów dla żywych organizmów

Cytologia: budowa i właściwości żywych komórek

Komórkowa teoria budowy organizmów żywych

Eukariotyczny i prokariotyczny plan budowy komórki

Błony biologiczne

Składniki i budowa molekularna błon plazmatycznych

Rola cholesterolu

Transport substancji przez błony

Błona komórkowa

Ultrastruktura komórki prokariotycznej

Bakterie Gram-ujemne i Gram-dodatnie

Fałdy błony komórkowej i struktury pochodne

Substancje zapasowe

Nukleoid, plazmidy i rybosomy

Ultrastruktura komórki eukariotycznej

Cytoplazma

Aparat Golgiego (GA)

Jądro komórkowe

Fizjologia żywej komórki

Metabolizm komórkowy

Enzymy

Tempo reakcji enzymatycznej

Enzymy i szlaki metaboliczne

Procesy anaboliczne i kataboliczne

ATP jako uniwersalna waluta energetyczna

Odżywianie się komórek

Autotrofy

Przyswajanie azotu atmosferycznego u bakterii autotroficznych

Uwalnianie energii dla procesów życiowych

Cytoplazmatyczny etap oddychania komórkowego

Oddychanie mitochondrialne

Równowaga osmotyczna komórki

Plazmoliza i deplazmoliza

Gospodarka odpadami metabolicznymi

Dezaminacja i transaminacja

Cykl mocznikowy

Ruch cytoplazmy, organelli i komórek

Cykl życiowy komórki

Fazy cyklu komórkowego

Mitoza, czyli podział komórki na dwie potomne

Cytokineza

Rola biologiczna mitozy

Mitoza i mejoza: porównanie przebiegu i funkcji biologicznych

Inne sposoby podziału komórki

Różnorodność organizmów żywych

Systematyka jako nauka

Historia systematyki

Definicja gatunku

Różne podejścia do systematyki

Źródła wiedzy o pokrewieństwie organizmów

Zarys systematyki świata żywego

Wirusy

Budowa wirionu i klasyfikacja wirusów

Wirusy jako obiekty z pogranicza świata żywego

Cykl replikacyjny faga litycznego i lizogenicznego

Cykl replikacyjny wirusa HIV i choroba AIDS

Choroby wirusowe roślin, zwierząt i człowieka

Poglądy na pochodzenie wirusów

Królestwo Procaryota (Monera)

Sposoby odżywiania się bakterii

Procesy płciowe bakterii

Klasyfikacja morfologiczna komórek i kolonii bakteryjnych

Ekologia i systematyka bakterii

Znaczenie bakterii w przyrodzie, życiu i gospodarce człowieka

Choroby bakteryjne

Aseptyka, antyseptyka i antybiotyki

Protisty jako najprostsze organizmy eukariotyczne

Systematyka protistów

Cykle życiowe protistów

Protisty jako czynniki chorobotwórcze

Grzyby (Mycetes) jako odrębne królestwo

Cechy biologii grzybów

Przegląd systematyczny

Znaczenie grzybów w przyrodzie i życiu człowieka

Porosty (Lichenes)

Tkanki roślinne

Pierwotna i wtórna ściana komórkowa: struktura, powstawanie i modyfikacje

Tkanki twórcze

Tkanki stałe

Organy wegetatywne roślin

Korzeń i jego funkcje

Pęd jako stelaż dla aparatu asymilacyjnego

Liść i jego rola

Metamorfozy organów roślinnych

Teoria telomowa i pochodzenie roślin

Psylofity i ryniofity: pierwotne rośliny lądowe

Mszaki jako poboczna linia rozwojowa roślin telomowych

Specyficzne cechy mszaków

Cykl życiowy mchu płonnika

Systematyka, występowanie i znaczenie mszaków

Paprotniki (Pteridophyta)

Organy wegetatywne paprotników

Cykl życiowy paproci jednakozarodnikowych

Cykl życiowy paprotników różnozarodnikowych

Przegląd współczesnych i wymarłych paprotników

Rośliny nasienne (Spermatophyta)

Przystosowanie organów wegetatywnych roślin nagonasiennych (Gymnospermae) do lądu

Cykl życiowy sosny zwyczajnej

Systematyka nagonasiennych

Znaczenie przyrodnicze i gospodarcze nagonasiennych

Okrytozalążkowe (okrytonasienne, Angiospermae)

Budowa kwiatu okrytonasiennych

Rozwój i budowa zalążka

Podwójne zapłodnienie

Ochrona przed zapyleniem własnym pyłkiem

Rodzaje kwiatów i kwiatostanów

Powstawanie nasion i owoców

Owoce i owocostany

Zoologia systematyczna

Wczesny rozwój zarodka zwierząt: bruzdkowanie

Gąbki (Poriphera): zwierzęta przedtkankowe

Dwuwarstwowce: parzydełkowce i żebropławy

Środowisko życia

Ruch, symetria, forma życiowa

Budowa ciała

Czynności życiowe

Rozmnażanie

Przegląd systematyczny

Znaczenie w przyrodzie

Znaczenie dla człowieka

Najprostsze trójwarstwowce: robaki płaskie (Platyhelminthes)

Wstężniaki

Robaki obłe (obleńce, Nemathelminthes)

Pierwsze zwierzęta celomatyczne: pierścienice (Annelida)

Stawonogi (Arthropoda)

Budowa ciała

Rozmnażanie

Przegląd systematyczny stawonogów

Znaczenie dla człowieka

Mięczaki (Mollusca) jako odrębna linia rozwojowa zwierząt celomatycznych

Środowisko życia

Ruch i symetria

Budowa ciała

Czynności życiowe

Rozmnażanie

Przegląd systematyczny mięczaków

Znaczenie w przyrodzie

Znaczenie dla człowieka

Wtórouste (Deuterostomata)

Szkarłupme (Echinodermata): mieszkańcy ciepłych i słonych mórz

Strunowce (Chordata)

Bezczaszkowce (Cephalochordata)

Osłonice (Tunicata)

Kręgowce (Vertebrata)

Kręgowce niższe (kręgowce o dwu błonach płodowych)

Kręgowce wodne - ryby (Pisces)

Płazy: kręgowce ziemnowodne (Amphibia)

Kręgowce wyższe (owodniowce)

Gady (Reptilia)

Ptaki (Aves)

Pochodzenie ptaków, upierzenie i zdolności do lotu

Ssaki (Mammalia) jako najwyżej rozwinięta gromada kręgowców

Funkcjonowanie organizmu człowieka w oparciu o struktury anatomiczne

Tkanka, narząd, układ: poziomy organizacji ciała człowieka

Tkanka nabłonkowa

Tkanka łączna

Tkanka mięśniowa

Tkanka nerwowa

Organizacja tkankowa a powstawanie nowotworów

Odżywianie

Klasyfikacja składników odżywczych

Witaminy i skutki ich braku

Bilans energetyczny

Rola błonnika w diecie

Tłuszcze w diecie

Układ pokarmowy człowieka

Przewód pokarmowy

Wątroba i drogi żółciowe

Trzustka

Trawienie u przeżuwaczy

Etapy trawienia cukrów, tłuszczów i białek u człowieka

Transport i magazynowanie wchłoniętych składników pokarmowych

Zaburzenia odżywiania i choroby metaboliczne

Układ oddechowy i wymiana gazowa

Oddychanie pod wodą

Powierzchnie oddechowe u zwierząt oddychających powietrzem

Drogi oddechowe człowieka

Jama nosowa

Tchawica i oskrzela

Płuca

Mechanizm i regulacja oddychania

Regulacja tempa oddechu

Transport gazów oddechowych we krwi

Ciśnienie parcjalne i oddychanie człowieka na dużych wysokościach

Serce i układ krążenia

Rodzaje naczyń krwionośnych

Sieci kapilarne

Położenie i budowa serca

Duży i mały krwiobieg

Cykl pracy serca

Badanie pracy serca: osłuch, EKG. Pomiar ciśnienia i tętna

Rozrusznik serca

Krew, jej rola i składniki

Krwotok i hemostaza

Swój czy obcy? Odpowiedź immunologiczna organizmu

Centralne i obwodowe narządy limfatyczne

Zapalenie jako nieswoista odpowiedź immunologiczna

Mechanizmy odporności swoistej

Alergie i choroby autoimmunologiczne

Układ wydalniczy

Osmoregulacja u ryb

Wydalanie u człowieka

Budowa i funkcja nerki

Choroby i higiena układu moczowego

Metody stosowane przy niewydolności nerek

Analiza moczu

Zwierzęta osmokonformistyczne i osmoregulujące

Końcowe produkty przemiany azotowej w świecie zwierząt

Rozmnażanie płciowe u zwierząt i człowieka

Gametogeneza

Męskie narządy rozrodcze i ich funkcjonowanie

Żeński układ rozrodczy, cykl płciowy i zapłodnienie

Ciąża i poród

Regulacja nerwowa czynności życiowych i praca mózgu

Zjawiska elektryczne i chemiczne w błonie komórkowej neuronu

Budowa i mechanizm działania synapsy

Anatomia układu nerwowego

Łuk odruchowy

Funkcjonalny podział układu nerwowego

Podstawy zoopsychologii

Narządy zmysłów

Pojęcie receptora i ogólna klasyfikacja zmysłów

Narząd zmysłu wzroku

Narząd zmysłu słuchu i równowagi

Zmysł chemiczny, węch i smak

Zmysły skórne

Czucie wisceralne i proprioceptywne

Hormonalna regulacja czynności życiowych

Czynność wydzielnicza komórek i typy gruczołów

Porównanie regulacji nerwowej i hormonalnej

Gruczoły wydzielania wewnętrznego

Rodzaje hormonów ssaków i człowieka

Hormony stawonogów

Działanie, skutki nadmiaru i niedoboru hormonów u człowieka

Hierarchiczność kontroli hormonalnej i rola podwzgórza

Skóra jako narząd

Budowa skóry człowieka

Układ ruchu

Rodzaje i funkcja szkieletu u zwierząt

Szkielet człowieka: kości i ich połączenia

Choroby układu szkieletowego

Mięśnie jako czynna część aparatu ruchu

Termoregulacja

Zmiennocieplność i stałocieplność

Ontogeneza człowieka

Stan zdrowia i choroby

Definicja choroby. Najważniejsze źródła chorób człowieka

Fizjologia roślin

Fotosynteza

Budowa i właściwości chlorofilu

Anteny fotosyntetyczne i fotosystemy

Reakcje zależne od światła

Reakcje niezależne od światła

Uwarunkowania tempa fotosyntezy

Wymiana gazowa u roślin

Transpiracja i transport wody w roślinie

Zjawiska kapilarne

Transport asymilatów w roślinie

Regulacja czynności życiowych roślin

Rodzaje czynników regulujących

Fotoperiodyzm

Termoperiodyzm

Fitohormony

Pobudliwość i ruchy roślin

Spoczynek i kiełkowanie nasion

Przebieg kiełkowania

Ekologia

Populacja ekologiczna

Cechy populacji

Dynamika liczebności populacji

Biocenoza

Producenci, konsumenci i reducenci

Jak rozumieć pojęcie niszy ekologicznej

Stosunki antagonistyczne między populacjami

Stosunki nieantagonistyczne

Pierwotna i wtórna sukcesja ekologiczna

Bioróżnorodność i jej znaczenie

Ekosystem

Energia i materia w ekosystemie

Cykle biogeochemiczne

Łańcuchy i sieci troficzne

Piramidy liczebności, biomasy i produkcji

Produkcja brutto i netto oraz produkcja pierwotna i wtórna

Biosfera i biomy Kuli Ziemskiej

Genetyka

Historia odkrycia DNA jako nośnika informacji genetycznej i jego struktury

Replikacja DNA

Komplementarność jako reguła rządząca replikacją DNA

Replikacja semikonserwatywna

Energia do syntezy DNA i potrzebne enzymy

Etapy replikacji

Genetyka mendlowska

Prawa Mendla

Proste krzyżówki genetyczne

Ewolucja pojęcia genu

Pozorne odstępstwa od praw Mendla

Geny dopełniające się

Epistaza i plejotropia

Geny kumulatywne i dziedziczenie cech ilościowych

Teoria chromosomowa Morgana

Mapowanie genów

Dziedziczenie płci i cech sprzężonych z płcią

Cechy sprzężone z płcią

Główny „dogmat” biologii: DNA -> RNA -> białko

Ekspresja genu u Prokaryota i Eukaryota

Transkrypcja: przepływ informacji genetycznej z DNA na RNA

Kod genetyczny

Przebieg transkrypcji

Regulacja transkrypcji

Translacja: „przekład” sekwencji nukleotydów na sekwencję aminokwasów

Przebieg translacji

Mutacja: błąd podczas przetwarzania informacji genetycznej

Różne rodzaje mutacji

Mutageny

Analiza drzew rodowych

Choroby genetyczne, ich uwarunkowania i przejawy

Ciężkie upośledzenia wrodzone

Bloki metaboliczne

Pochodzenie i zmienność form życia

Biogeneza: pochodzenie i powstanie życia na Ziemi

Teoria samorództwa i jej obalenie

Poglądy na powstanie życia

Dowody na istnienie życia przed milionami lat i ewolucję organizmów

Dowody pośrednie

Dowody bezpośrednie

Datowanie skamieniałości roślin i zwierząt

Definicja i rodzaje zmienności w populacjach naturalnych

Zmienność dziedziczna i niedziedziczna

Mechanizmy ewolucji

Losowość i bezkierunkowość mutacji

Dobór naturalny i dostosowanie genotypów

Selekcja sztuczna

Dryf genetyczny

Prawo Hardy’ego-Weinberga

Znaczenie rekombinacji genetycznych

Preadaptacje

Powstawanie gatunków i rodzaje specjacji

Radiacja adaptatywna

Etapy rozwoju życia na Ziemi

Najstarsze kopalne ślady życia

Tabela stratygraficzna

Afryka kolebką ludzkości: formy przedludzkie i praludzkie

Indeks

Polecamy